Anthropic kompaniyasining 1,5 milliard dollarlik tovon puli taqsimotida mualliflar va noshirlar o‘rtasida nizo chiqdi
Anthropic kompaniyasining mualliflik huquqi bo‘yicha 1,5 milliard dollarlik kelishuvi doirasida to‘lovlar taqsimoti jiddiy bahslarga sabab bo‘lmoqda. Kelishuv shartlariga ko‘ra, noqonuniy yuklab olingan 500 mingga yaqin kitobning har biri uchun 3000 dollardan tovon puli ajratilgan. Biroq ko‘plab yozuvchilar noshirlar va adabiy agentliklar o‘zlariga tegishli bo‘lmagan yoki huquqi allaqachon muallifga qaytgan asarlar uchun ham ulush talab qilayotganidan norozi bo‘lmoqda. Mutaxassislar bu holatni qasddan qilingan firibgarlikdan ko‘ra hujjatlashtirish va hisob-kitob tizimidagi tartibsizliklar bilan izohlamoqda.
Anthropic kompaniyasi o‘tgan yili mualliflik huquqi bo‘yicha jamoaviy da’voni 1,5 milliard dollarlik kelishuv bilan yakunlagan edi. Sud qaroriga ko‘ra, sun’iy intellekt modellarini mualliflik huquqi bilan himoyalangan materiallar asosida o‘qitish qonuniy deb topilgan, ammo ushbu materiallarni noqonuniy (pirat) yo‘llar bilan yuklab olish qonunbuzarlik deb baholangan. Iyul oyida yakuniy tasdiqdan o‘tgan kelishuv asosida qariyb 500 000 ta asarning har biriga 3000 dollardan kompensatsiya to‘lanishi belgilangan.
Kelishuv shartlariga muvofiq, agar kitob an’anaviy nashriyotda chop etilayotgan bo‘lsa, mablag‘ muallif va noshir o‘rtasida teng (50/50) taqsimlanishi kerak. Agar asar muallif tomonidan mustaqil nashr etilgan bo‘lsa yoki nashriyot huquqlarni muallifga qaytargan bo‘lsa, to‘lov to‘liq yozuvchiga tegishli bo‘lishi lozim. Biroq so‘nggi kunlarda ko‘plab mualliflar o‘z ulushlariga boshqalar tomonidan da’vo qilinayotgani haqida bildirishnomalar ola boshladi.
Bir qator mashhur yozuvchilar ijtimoiy tarmoqlarda nashriyotlarning bunday harakatlaridan g‘azabda ekanini bildirmoqda. Xususan, detektiv asarlar muallifi Aprel Genri noshirlar huquqlari 17 yil avval qaytarilgan kitobi uchun da’vo qilganini aytgan. Soha ekspertlarining ta’kidlashicha, shikoyatlar asosan ikki toifaga bo‘linmoqda: nashriyotlar huquqi tugagan asarlar uchun ulush so‘rashi yoki 50 foiz o‘rniga to‘lovning 100 foizini talab qilishi holatlari uchramoqda.
Bundan tashqari, kitob agentliklari ham ushbu kompensatsiyalardan foiz talab qilayotgani holatlari qayd etilmoqda, vaholanki ular asarning to‘g‘ridan-to‘g‘ri huquq egasi hisoblanmaydi. Mualliflar gildiyasi va huquqshunoslar vaziyatni qasddan qilingan harakat emas, balki arxiv hujjatlarining chalkashligi oqibati deb atamoqda hamda yozuvchilarga nohaq da’volar ustidan shikoyat qilish tartibini tushuntirmoqda.
AI modellarini o‘qitishda litsenziyalangan ma’lumotlardan foydalanayotgan kompaniyalar uchun intellektual mulk huquqlarining aniq egasini aniqlash va qonuniy to‘lov jarayonlarini to‘g‘ri tashkil etish zaruriyatini ko‘rsatadi.
PDF, DOCX yoki boshqa hujjatni shunchaki qisqartirish emas, balki mezonlar bo'yicha tahlil qilish va dalil bilan tekshirish usuli.