Sun'iy intellekt qancha suv sarflamoqda: Data-markazlarning ekologik ta'siri va yangi sovutish usullari
Sun'iy intellekt infratuzilmasining kengayishi AQShning qurg'oqchil hududlarida mahalliy aholi noroziligiga sabab bo'lmoqda. Data-markazlar iste'mol qiladigan suv miqdori qishloq xo'jaligiga nisbatan ancha kam bo'lsa-da, sun'iy intellekt rivoji bilan bu talab oshib bormoqda. Yangi modellar va yopiq zanjirli suyuqlik sovutish tizimlari orqali suv sarfini sezilarli darajada kamaytirishga erishilmoqda. Mutaxassislarning fikricha, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish va markazlarni qulay iqlimga ega hududlarga ko'chirish AI'ning suv izini 86 foizgacha qisqartirishi mumkin.
AQShning Texas, Nyu-Meksiko va Arizona kabi shtatlarida aholi ma'lumotlar markazlarining haddan tashqari ko'p suv va energiya iste'mol qilayotganiga qarshi norozilik bildirmoqda. Sun'iy intellekt infratuzilmasini kengaytirish ortidan protsessorlarni sovutish uchun sarflanadigan resurslar masalasi jiddiy ekologik muhokamalarga sabab bo'lmoqda.
Tadqiqotchilarning hisob-kitoblariga ko'ra, 2023-yilda AQShdagi data-markazlarning sovutish tizimlari 66 milliard litr suv iste'mol qilgan bo'lib, bu mamlakat umumiy suv sarfining 1 foizidan kamrog'ini tashkil etadi. Biroq AI rivojlanishi bilan 2030-yilga kelib bu ko'rsatkich yiliga 731 milliarddan 1 125 milliard litrgacha yetishi bashorat qilinmoqda. Asosiy suv sarfi faqat to'g'ridan-to'g'ri sovutishga emas, balki ushbu markazlarni elektr bilan ta'minlaydigan ko'mir va gaz stansiyalariga to'g'ri keladi.
Shu bilan birga, zamonaviy AI modellari samaradorligi oshmoqda. Ilgari bitta qisqa xat yozish uchun 500 ml suv sarflanishi haqidagi hisoblar eskirgan — Google o'zining Gemini boti o'rtacha bitta so'rov uchun bor-yo'g'i besh tomchi suv sarflashini bildirgan. Shuningdek, quyosh va shamol energiyasiga o'tish hamda serverlarni qurg'oqchilikdan xoli hududlarda qurish AI'ning suv sarfini keskin qisqartirish imkonini beradi.
Sovutish texnologiyalarida ham katta o'zgarishlar yuz bermoqda. An'anaviy bug'lantirib sovutish o'rniga Amazon, Microsoft va Google kabi kompaniyalar yopiq zanjirli suyuqlik sovutish (liquid cooling) usullaridan foydalanmoqda. Ushbu yondashuvda suyuqlik bevosita apparat vositalari ustidan o'tib, issiqlikni samarali olib ketadi va suv yo'qotilmaydi.
NVIDIA kabi ishlab chiqaruvchilar yangi avlod protsessorlarini yuqoriroq ishchi haroratlarga moslamoqda, bu esa suvli sovutishga bo'lgan umumiy ehtiyojni kamaytiradi. Yirik texnologiya kompaniyalari 2030-yilgacha o'zlari to'g'ridan-to'g'ri iste'mol qilganidan ko'ra ko'proq toza suvni tabiatga qaytarish (water positive) bo'yicha ekologik maqsadlarni ilgari surmoqda.
Bulutli infratuzilma xizmatlaridan foydalanuvchi tashkilotlar va dasturchilar uchun provayderlarning ekologik samaradorligi hamda yangi sovutish texnologiyalariga egaligi xarajat va barqarorlik bo'yicha muhim tanlov mezoniga aylanadi.